Natura

Natura skąpana w ciepłym, letnim popołudniu. Dzień zdaje się nieśpiesznie dążyć ku zmrokowi. Dźwięki otaczają mnie zewsząd. Natężone, nasycone, niczym rubaszne, nabrzmiałe owoce cieszące wzrok i podniebienie. Każda nuta ma swoje wybrzmienie, swą rangę, czas. Skrapla się metafizycznie, tworząc niepowtarzalną mozaikę utkaną w powietrzu, której wzory zmieniają się wraz z każdą kolejną repetycją. Jak to jest - być ulotnym złudzeniem, które bez praw konstytucyjnych, ma środki by wypełnić treścią abstrakcyjny wytwór wyobraźni. Na czym polega fenomen wykonania, dzięki któremu utwór przybiera często zupełnie inne kształty? Niewątpliwie pod palcami każdego muzyka zabrzmi zupełnie inaczej w warstwie kolorystycznej, bo natury, intuicji, wrażliwości nie da się oszukać, wyszkolić - co najwyżej można poszukiwać dróg rozwoju w obrębie artykulacji, eksperymentując z niemal każdą wydobywaną nutą. Oczywiście zabrzmi również inaczej w sensie agogicznym, bo operowanie czasem również jest zjawiskiem niezwykle indywidualnym, jeżeli nie jest powstrzymywane przez podszepty złych duchów. Fenomen kameleona. Utwór muzyczny zmienia się za każdym razem także pod względem formalnym, bowiem z tych wszystkich indywidualnych niuansów wynika zawsze ogólniejszy zarys dzieła. Dzieła, które istniejąc tylko przez krótką chwilę, przyjmuje znamiona swego wykonawcy. Wchłania jego emocjonalność, wrażliwość, ekspresję, postawę twórczą, stając się zjawiskiem nadprzyrodzonym. W tej jednej chwili utwór Schumana istnieje niejako w oderwaniu od Schumana, założeń romantyków, całej tradycji wykonawczej tak piętnowanej przez Gustava Mahlera. Bez współczesnej treści, dzieło staje się przekazem niewyraźnym, zamazanym, nosząc w sobie wyłącznie znamiona lekcji, umuzykalnienia, nie zaś prawdziwego, realnego przeżycia, w którym muzyka upatrzyła sobie swój podstawowy atrybut. Odczuwanie jest niejako alegorią sztuki w ogóle. Pod powłoką estetycznego piękna, drzemie bowiem ogromny potencjał emocjonalnej prawdy, którą przekazać potrafi jedynie człowiek otwarty na jej nieposkromiony dobrobyt. Fenomen wykonawczy to nic innego jak siła indywidualnego pierwiastka, jaki staje się udziałem wykonywanej przez nas muzyki. W relatywnie krótkim przedziale czasowym dzieło kompozytora staje się naszym dziełem. Stajemy się współkompozytorem, współtwórcą, bez którego dzieło pozostałoby emocjonalnie martwe. Z kierowania się słuchem wewnętrznym, intuicją muzyczną, częstokroć powstają najwspanialsze interpretacje, które później... mogą stać się tradycją wykonawczą (jak słynne nagrania Glenna Goulda). Natura rzadko się myli i to jej powinniśmy ufać przede wszystkim. Nadmierne pokładanie wiary w teoretyzowaniu aktu twórczego oddala nas od natury dzieła muzycznego, którego głównym tworzywem jest dźwięk. Praca nad utworem, to przede wszystkim słuchanie, nie zaś wypełnianie wyznaczonych wskazówek. "Zastosuj akcję do słów, a słowa do akcji, mając przede wszystkim to na względzie, abyś nie przekroczył granic natury; wszystko bowiem co przesadzone przeciwne jest zamiarowi teatru, którego przeznaczeniem jak dawniej tak i teraz, było i jest służyć niejako za zwierciadło naturze, pokazywać cnocie własne jej rysy, złości żywy jej obraz, a światu i duchowi wieku postać ich i piętno" /W. Szekspir, Hamlet, Akt trzeci, scena druga/.

BLOG

Power

Godziny przygotowań, minuty wypełnione muzyką. Ćwiczenie. Poszukiwanie odpowiedniej, przekonującej interpretacji. Odkrywanie utworu - jego komunikatywności, potencjału emocjonalno - wyrazowego. Poruszenie, zachwyt, złość. Dni, miesiące przygotowań. Dobór tempa, barwy, rozszyfrowywanie zaklętego w nutach czasu. Czasu wyjątkowego, który nie ugina się pod pręgieżem codziennej bieganiny. Dni wypełnione przygotowaniami. Ostatnie szlify. Ostatnie zmiany... i oto nadchodzi ten jeden wyjątkowy muzyczny wieczór. Wieczór na który czekaliśmy, który wyobrażaliśmy sobie milion razy. Muzyka - instrument - publiczność i my w nieokiełznanym lęku. Choć stres związany z wystąpieniem publicznym nie jest niczym wyjątkowym, to w procesie edukacji często uznaje się go za tabu. Zakłada się, że albo ktoś jest zdolny go przezwyciężyć, albo po prostu trema go "zżera" odbierając mu wszystkie atuty dobrego muzyka. Jednak czy faktycznie jest tak, że panowanie nad stresem jest czymś przyrodzonym, danym od Boga, lub że jest objawem siły psychicznej? Czy nie jest tak, że albo sami odkrywamy różne sposoby na odnalezienie się w sytuacji scenicznej lub trafiamy na wyjątkowego pedagoga, który zdaje sobie sprawę, że oprócz wiedzy i ćwiczeń, liczy się także, a może przede wszystkim wsparcie i opieka? Może zbyt rzadko tłumaczy się mechanizmy rządzące człowiekiem w zderzeniu z sytuacją stresową? Napięcie związane z publiczną prezentacją stało się tabu, albowiem oznacza przyznanie się do słabości, kruchości, które w świecie pracowitych mocarzy są nie do zaakceptowania. Niestety wypieranie uczuć zawsze skutkuje erupcją lęków w najmniej spodziewanym momencie. O ile do sytuacji stresowych można się przyzwyczaić świadomie obserwując swój organizm, to spotkanie z napadem niespodziewanego lęku nie jest już tak łatwo. Zdaje się, że najczęściej obserwowanym sposobem radzenia sobie ze stresem jest tzw. "zagrywanie". Budzimy się rano i jedyne czego pragniemy to usiąść wreszcie do instrumentu i grać. Grać nieprzerwanie, bez ustanku, bezmyślnie. Byleby palce zagłuszały zaniepokojoną głowę. Zamieszanie jakie wprowadzamy wówczas do świadomości, może skutkować zwiększeniem siły rażenia niekontrolowanych emocji podczas koncertu, które przecież bez względu na naszą technikę ich ukrywania, tlą się w nas cały dzień, aż do chwili występu. Przyznanie, że odczuwamy niepokój pozwoli nam spojrzeć zupełnie inaczej na całą sytuację. Organizm, który wie z czym ma do czynienia i dlaczego, potrafi sobie poradzić niemal ze wszystkim. Sposobów świadomego odprężenia jest mnóstwo i każdemu odpowiadać będzie coś zupełnie innego. Od wypełnionej miłością do świata, ludzi, siebie - medytacji; przez długie, spokojne spacery w otoczeniu niezawodnej natury; spotkania z przyjaciółmi, aż po uprzywilejowane drzemki. Niezwykle skuteczne jest opanowanie techniki świadomego oddychania, która przywraca naszemu organizmowi spokój i kontrolę - tak niezbędne w trudnych sytuacjach. W końcu przygotowujemy się po to, by podzielić się ze światem miłością, pięknem i dobrem, nie zaś po to by emanować swoją błyskotliwością. Gdy muzyka jest na pierwszym miejscu - wszystko jest na właściwym miejscu. Z tabu należy walczyć w jedyny skuteczny sposób - niszczyć jego warownie słowem, przyznaniem, że to o czym pozornie mówić nie wypada - istnieje, oraz że mamy prawo w pełni odczuwać wszystkie pojawiające się emocje.

BLOG

Intermezzo

Magia. Coś co podtrzymuje nas przy życiu. Coś, co pozwala nam wznosić się ponad codzienność przekonań. Magia, to coś co tli się w każdym zadaniu, podejmowanym przez nas z pasją. Co prawda nie wypada pisać o magii w muzyce, gdyż trudno ubrać w słowa to co przeżywamy, a jeszcze trudniej odeprzeć ataki o "dyletanctwo". Zgodnie ze swą przekorną naturą, drążę ten temat na okrągło, niczym niezmordowane basso ostinato. O emocjonalności w muzyce, o aspektach wykonawczych, wykraczających poza przysłowiowe "forte" - "piano" pisałem już na kartach bloga wielokrotnie. Bunt przeciw racjonalizacji sztuki przezierał w niemal każdym poruszanym temacie. Wiara w wyższość artyzmu nad prostymi rozwiązaniami, zawsze pchała mnie w nadmierne przeżywanie aktu twórczego. Ot, cecha charakteru. Każde odkrycie było jak na wagę złota. Każde uniesienie uważane za jedyne i prawdziwe. Magia tliła się w każdym momencie życia - podczas komponowania, ćwiczenia, wykonywania, nauczania... Sztuka jest lustrem naszego życia. Odzwierciedla wszystko co jest naszym udziałem. Nieświadomie odmalowuje obraz naszych radości, obaw, lęków i tych wszystkich emocji, które są nieakceptowalne społecznie (weźmy taką złość na przykład...). Pochylając się ponownie nad utworami wykonywanymi przed laty, złapałem się w pułapkę dawnych przekonań. Wykonując frazy w obecnie najbardziej naturalny, najbliższy mi sposób, krytykowałem się za zbytni brak idei, która dyktowała by warunki wykonawcze. Pamiętając dawno minione przeżycia, obwiniałem się za ich brak w stosunku do dzieła, które przecież niegdyś koiło zbolałą duszę. Praktykując, dążąc do doskonałości, możemy w bardzo prosty sposób wpaść w sidła nadmiernej koncentracji na powtórzeniu, odtworzeniu minionych wzruszeń. Ludzka natura, każe nam iść w miejsca dobrze znane, w których można schować się przed konfrontacją z własną jaźnią. Bezpieczeństwo nade wszystko. Dobrze utarty kanon wykonawczy jeszcze nikomu nie zaszkodził. Być może problem z którym się spotykam, wyda się dla wielu śmiesznym, bo przecież powrót do repertuaru z przed lat jest zadaniem banalnym, nie wymagającym zbędnego filozofowania. Oczywiście, w aspekcie czysto formalnym - przypomnienia tkanki tekstowej - powrót ten jest zadaniem prostym, nie wymagającym specjalnej atencji, zwłaszcza gdy utwór był częścią naszego życia. Przysłowiowa bułka z masłem. Jednakże dzieło, które kiedyś wypełniliśmy swą emocjonalnością, nadaliśmy mu intymny, niepowtarzalny charakter - dziś już w naszym wykonaniu nie jest tym samym utworem. Tam gdzie niegdyś roznosiła nas ekspresja odnajdujemy piękno melodii, tam gdzie niegdyś królowała melancholia, dziś panuje napięcie dramatyczne. Utwór, który znaliśmy na zawsze przeminął. Ot, słychać tu i ówdzie reminiscencje dawnego stylu życia, jednak generalny wydźwięk dalece odbiega od minionego "ja". Czy można, aż tak drastycznie, zupełnie inaczej słyszeć utwór, który jeszcze kilka lat temu znaczył dla nas coś opozycyjnego? Czy nie można by sięgnąć po stare przypisy w partyturze, sugerujące co i jak należy wykonać? W prostym działaniu tkwi recepta na ilość, jednak gdy odwołujemy się do jakości - w życiu liczy się poszukiwanie. Nie mam wątpliwości, że sztuka stanowi obraz naszego jestestwa. Zmieniamy się, a wraz z nami to co i jak chcemy powiedzieć. Zmienia się sposób przeżywania, gdyż niektóre pragnienia zostały już spełnione, zaspokojone, inne zaś - dopiero co uświadomione, tlą się w każdej wybrzmiewającej nucie. I na cóż nam zbiór przekonań, skoro w zetknięciu z pięknem, nasz system wartości wydaje się tak mały, tak nic nie znaczący... Zmieniamy się, a wraz z nami, zmieniają się także dzieła, które towarzyszą nam od lat. Nie wiem czy dojrzewamy. Na pewno odkrywamy nowy świat, który kiedyś wydawał się tylko odległą wyspą...wymarzoną lub przeklętą.

BLOG

Wolfi!

"-Muzyka to tylko muzyka- wykrzykną.- Muzyka niczego nie przedstawia, niczego nie ilustruje, nigdy nie myśli! Muzyka ma tylko swoją logikę, logikę muzyki. Rozwija się poza sensem. Nie można sprowadzać jej do sfery duchowej... Cóż za dziwna postawa...Ci fundamentaliści w świecie sztuki, którzy sądzą że służą muzyce, w rzeczywistości źle się jej przysługują, bo usuwają ją z naszego życia, odejmują jej moc, jaką ma nad nami, czynią ją zbyteczną i bez znaczenia, jakiś dodatek małej wagi, całkowicie do pominięcia [...]. A przecież niczego nie przedstawiać nie znaczy nie mieć żadnego sensu. Muzyka wzrusza, podsuwa myśli. Zgłębia człowieka, wstrząsa nim i go zmienia, dociekając do jego najgłębszych pokładów. Kiedy Liszt wyobraża sobie Orfeusza walczącego z Furiami, gdy unikam popełnienia zbrodni w afekcie albo rozstania, otwierając się na miłosną wyrozumiałość, bardziej godną, ani Liszt, ani ja nie wnosimy prawdy, tylko naszą prawdę. Dajemy świadectwo siły i witalności tej muzyki. Gdy opisujemy koncert Beethovena, opowiadamy w przybliżeniu- za pomocą obrazów i zdań- o wewnętrznych wstrząsach, jakie wywołał w nas dany fragment, o jego mocy, płodności. Dajemy świadectwo, że zostały poruszone nie tylko nasze uszy czy nasz solfeżowy umysł, ale więcej, całe nasze istnienie wraz z jego historią... Sens muzyki nie polega na tym, że ma ona jakiś dokładny sens, ale że jest metaforą wielu sensów. W przeciwnym razie wystarczy użyć słów..." /E. E. Schmidt "Kiki van Beethoven"/

Fikcja. Nie ma nic bardziej chwilowo realnego, uczciwego, przejmującego niż fikcja. Ulotna konstrukcja, przemijająca wraz z chwilą swego powstawania jest ucieleśnieniem odwiecznej koncepcji ludzkości - przemijania. Utkany z misternych pomyłek, niedopracowanych idei świat, runie wraz z ostatnią wybrzmiewającą nutą, a choć zniknie, ma swoją wartość i znaczenie. Niech nie zmyli Was chwilowa świadomość rzeczy - twórczość jest zagadnieniem z gruntu irracjonalnym, i jako takie ma sens i pełne prawo istnienia. Jakiś czas temu, świat obiegła informacja o śmierci Milosa Formana, który posługując się fikcją, dla muzyki zrobił więcej niż nie jeden twórca podręcznika. Obiecałem sobie, że ponownie obejrzę "Amadeusza" i to w wersji reżyserskiej, nie pozbawionej wszystkich pikantnych (czasem może nazbyt wulgarnych) scen. Forman wykorzystał romantyczną legendę o zbrodni popełnionej z zazdrości... ukazał miernego Salieriego, który pragnie za wszelką cenę zgasić genialny płomień, trawiący serce Wolfganga. W tym przerysowanym scenariuszu, odchodzącym bardzo daleko od prawdy (Salieri był przede wszystkim genialnym pedagogiem, dzięki któremu świat poznał Beethovena!) odnajdujemy ważną koncepcję filozoficzną, której nie zwykło się odnosić do sztuki klasycznej - dzieło, jest tworem subiektywnym - zarówno w procesie twórczym, wykonawczym, czy wreszcie w samym odbiorze. W fikcyjnej opowieści Formana, Salieri nie zazdrości Amadeuszowi kunsztu, techniki, misternych konstrukcji, lecz tego czego sam nie może opisać inaczej jak "głos Boga". Antonia trawi cicho skrywana zazdrość o aspekty emocjonalne, o to wszystko co w muzyce jest niedopowiedziane. Fenomenalnie dobrane sceny operowe, ukazane zostają oczami człowieka, który podziwiając ich niewypowiedziane piękno, z coraz większym rozżaleniem nienawidzi ich twórcy. Salieri odsądza Boga od czci i wiary, uważając, że to czego jest świadkiem nie ma żadnego sensu - oto ten niewychowany, bezczelny "typ" przemienia muzykę w sztukę, nie lękając się konsekwencji wynikających z podążania za swym wewnętrznym "ja". W tym indywidualnym pierwiastku, w pewnej muzycznej intuicji drzemie potencjał wieczności. Ponownie przeżyty ponadczasowy film Formana, okazał się termometrem zmian, zachodzących w umyśle każdego artysty, sięgającego po materiały źródłowe, starającego się nadać sens każdej frazie, każdemu pojedynczemu dźwiękowi. I tak oto powróciły do mnie słowa Schmidta, który w słownej metaforze, przypomina wszystkim zbłąkanym muzykom: "sens muzyki nie polega na tym, że ma ona jakiś dokładny sens, ale że jest metaforą wielu sensów. W przeciwnym razie wystarczy użyć słów..."

BLOG

Strona 1 z 22